Kompostownik z palet to tani i prosty sposób na zagospodarowanie liści, trawy oraz resztek roślinnych. Do podstawowej konstrukcji potrzebujesz czterech palet, wkrętów, kątowników i kilku prostych narzędzi. Najważniejsze są bezpieczne palety z oznaczeniem HT, otwarte dno oraz dobra wentylacja pryzmy.
Jakie palety wybrać i gdzie ustawić kompostownik?
Najlepiej sprawdzą się Europalety o wymiarach 120 × 80 cm, wykonane z nieuszkodzonego drewna. Na oznaczeniu palety szukaj symbolu HT (Heat Treated). Informuje on o obróbce cieplnej drewna. Nie używaj palet z oznaczeniem MB, malowanych ani takich, które mają ślady oleju, pleśni, zgnilizny lub nieznanego pochodzenia impregnatu. Substancje z drewna mogłyby trafić do kompostu, a później do gleby.
Przed montażem sprawdź, czy deski są stabilne, gwoździe nie wystają, a palety nie mają głębokich pęknięć. Zewnętrzne powierzchnie możesz zabezpieczyć impregnatem ekologicznym, na przykład olejem lnianym. Wnętrza nie maluj, ponieważ będzie bezpośrednio stykało się z materiałem przeznaczonym na nawóz.
Wybierz zaciszne, półcieniste miejsce z przepuszczalnym podłożem. Bezpośrednie słońce szybko przesusza pryzmę, a zagłębienie, w którym stoi woda, sprzyja gniciu. Teren oczyść z darni, wyrównaj i zapewnij kompostownikowi bezpośredni kontakt z ziemią.
Kompostownik nie powinien mieć szczelnego dna. Otwarta podstawa umożliwia odpływ nadmiaru wody oraz dostęp mikroorganizmów glebowych i dżdżownic. Nie ustawiaj konstrukcji na betonie ani nie wyściełaj jej szczelną folią. Przy większym kompostowniku możesz wykonać płytkie zagłębienie w gruncie, ale nie jest ono konieczne.
Czego potrzebujesz do budowy?
Podstawowa wersja jednokomorowa powstaje z czterech palet. Czwarta tworzy ruchomy front, dzięki któremu łatwiej wybierzesz gotowy kompost. Przy większej ilości odpadów możesz później dobudować drugi moduł.
Przygotuj następujące materiały:
- 4 palety z oznaczeniem HT
- nierdzewne wkręty do drewna
- metalowe kątowniki lub łączniki ciesielskie
- 2–4 zawiasy do ruchomego frontu
- plastikową siatkę ogrodzeniową o oczkach około 1 × 1 cm
- impregnat ekologiczny do zewnętrznych powierzchni drewna
Do pracy przydadzą się również następujące narzędzia:
- wkrętarka lub wiertarko-wkrętarka
- poziomica i miara
- łopata oraz szpadel
- piła do drewna, jeśli trzeba dopasować elementy
- taker, czyli zszywacz tapicerski, albo młotek i krótkie gwoździe
Jak zbudować kompostownik z palet krok po kroku?
- Przygotuj podłoże – usuń darń, kamienie i chwasty, a następnie wyrównaj teren. Wyznacz obrys konstrukcji palikami połączonymi sznurkiem. Sprawdź poziomicą, czy miejsce nie jest mocno pochylone.
- Zabezpiecz palety – usuń lub zagnij wystające gwoździe i wygładź ostre krawędzie. Zewnętrzne strony palet pokryj impregnatem przed skręceniem konstrukcji, ponieważ wtedy łatwiej dotrzeć do trudno dostępnych miejsc.
- Ustaw trzy ściany w kształt litery U – jedna paleta tworzy tył, a dwie pozostałe boki. Gładka strona desek powinna być skierowana do środka. Klocki dystansowe, nazywane nogami palety, ustaw na zewnątrz, aby nie utrudniały przerzucania kompostu.
- Połącz palety – skręć narożniki nierdzewnymi wkrętami i wzmocnij je metalowymi kątownikami. Sprawdź pion ścian oraz stabilność połączeń. Same gwoździe są rozwiązaniem mniej trwałym i z czasem mogą się poluzować.
- Zamontuj front – czwartą paletę przymocuj do jednego z boków za pomocą dwóch, trzech lub czterech zawiasów. Możesz dodać haczyk, który utrzyma drzwiczki w pozycji zamkniętej. W prostszej wersji front da się również wykonać z desek wsuwanych w prowadnice.
- Przymocuj siatkę od wewnątrz – przytnij ją do wymiaru ścian i zamocuj takerem. Siatka ogrodzeniowa ograniczy wysypywanie się drobnych resztek przez szerokie szczeliny, ale nie zablokuje przepływu powietrza.
- Ustaw konstrukcję na ziemi – ponownie sprawdź jej poziom i upewnij się, że cała podstawa pozostaje otwarta. Na dno nie kładź szczelnej deski, betonu ani pełnej folii. Pierwszą warstwę możesz ułożyć z drobnych gałęzi, które poprawią przewiew.
Zawiasy powinny pracować swobodnie, a front nie może ocierać o ziemię. Zostaw niewielki luz przy podłożu albo przygotuj dolną część tak, aby można ją było łatwo odchylić. Dzięki temu wybieranie dojrzałego kompostu nie będzie wymagało rozbierania całej konstrukcji.
Jedna czy dwie komory?
Cztery palety wystarczą do budowy jednokomorowego kompostownika o pojemności około 900 litrów, zależnie od sposobu ustawienia i wysokości pryzmy. Taki wariant sprawdzi się w małym ogrodzie. Jeśli powstaje dużo odpadów, lepszy będzie system dwukomorowy. W jednej części odkładasz świeży materiał, a w drugiej dojrzewa kompost z poprzednich miesięcy.
Do większego układu potrzeba zwykle dodatkowych palet. Każda komora powinna mieć własny front, najlepiej na zawiasach lub w prowadnicach. Nie musisz budować obu modułów od razu. Możesz zacząć od jednej komory i rozbudować ją, gdy ilość odpadów wzrośnie.
Jak dbać o kompost i co do niego wrzucać?
Prawidłowo działająca pryzma potrzebuje powietrza, wilgoci oraz mieszanki materiałów zielonych i brązowych. Materiał powinien być lekko wilgotny, podobnie jak wyciśnięta gąbka. Gdy jest zbyt suchy, podlej go niewielką ilością wody. Jeśli przypomina błoto lub wydziela intensywny zapach, rozluźnij go suchymi liśćmi, rozdrobnionymi gałązkami i przerzuć widłami.
Układaj naprzemiennie odpady bogate w azot oraz suchy materiał brązowy. Rozdrabnianie większych części roślin i regularne napowietrzanie przyspiesza rozkład. Nie ma potrzeby szczelnego przykrywania kompostownika. Luźno ułożone deski na górze mogą ograniczyć nadmierne przesychanie i wypłukiwanie składników podczas ulewy.
Poniższa tabela pokazuje, jakie składniki zwykle nadają się do kompostowania, a których lepiej nie dodawać:
| Można dodawać | Unikać |
|---|---|
| obierki i resztki warzyw oraz owoców | mięso, ryby i kości |
| skoszoną trawę, suche liście, siano i słomę | tłuszcze, oleje i produkty mleczne |
| fusy z kawy, herbatę, skorupki jaj i rozdrobniony karton | chore rośliny i chwasty z nasionami |
| drobne gałęzie, trociny i niewielką ilość popiołu drzewnego | popiół węglowy, drewno impregnowane i zadrukowany papier |
Jeśli masz dużo odpadów zielonych, mieszaj je z materiałem brązowym, takim jak suche liście, słoma lub trociny. Sama gruba warstwa trawy może zbić się w mokrą masę i ograniczyć dostęp tlenu. Gotowy kompost powstaje zwykle po kilku lub kilkunastu miesiącach, zależnie od wilgotności, składu pryzmy, temperatury i częstotliwości jej napowietrzania.
Kompostownik z palet nie wymaga skomplikowanych prac. Bezpieczne palety HT, stabilne połączenia, siatka na szerokie szczeliny i otwarte dno wystarczą, aby stworzyć funkcjonalne miejsce na odpady ogrodowe. Jednokomorowa konstrukcja sprawdzi się przy małej ilości resztek, a dwa moduły ułatwią jednoczesne gromadzenie świeżego materiału i dojrzewanie gotowego kompostu.
