Recykling papieru polega na odzyskiwaniu włókien celulozowych z makulatury i wykorzystaniu ich do produkcji nowych wyrobów. Proces może być powtarzany do około 7 razy, ale jego powodzenie zależy przede wszystkim od jakości surowca. Dlatego papier wrzucony do niebieskiego pojemnika powinien być czysty, suchy i wolny od domieszek innych materiałów.
Segregacja papieru zaczyna się w domu
Makulatura trafiająca do niebieskiego kontenera jest surowcem wtórnym, a nie odpadem bez dalszego zastosowania. Pierwszy etap recyklingu odbywa się jednak jeszcze przed odbiorem odpadów. To domowa segregacja decyduje, czy papier będzie można wykorzystać w papierni, czy zanieczyszczona partia trafi do utylizacji.
Do niebieskiego pojemnika wkładaj papier i tekturę bez resztek jedzenia, tłuszczu oraz wilgoci. Kartony warto rozłożyć, opróżnić i przed wyrzuceniem usunąć z nich folię, styropian, sznurki oraz dużą ilość taśmy klejącej. Papier powlekany trzeba ocenić ostrożniej. Jeżeli po rozdarciu widać warstwę folii lub tworzywa, nie powinien trafić do frakcji papierowej.
Poniższa tabela pokazuje najczęstsze decyzje dotyczące segregacji:
| Materiał | Pojemnik | Uwagi |
|---|---|---|
| Gazety, czasopisma i ulotki | Niebieski | Muszą być suche i pozbawione grubej warstwy folii. |
| Kartony i tektura | Niebieski | Rozłóż je i usuń elementy z innych materiałów. |
| Tetra Pak po mleku lub soku | Żółty | To opakowanie wielomateriałowe z papieru, tworzywa i aluminium. |
| Paragony i papier termiczny | Zmieszany | Zawierają warstwę termiczną i nie należą do makulatury. |
| Ręczniki papierowe i chusteczki | Zmieszany | Są zwykle zabrudzone, wilgotne lub zużyte higienicznie. |
| Książki i zeszyty | Niebieski | Usuń plastikowe okładki, metalowe spirale i inne dodatki. |
Do materiałów wykluczonych z niebieskiego pojemnika należą przede wszystkim:
- zatłuszczone pudełka po pizzy i papier z resztkami jedzenia,
- mokry, spleśniały lub silnie zabrudzony papier,
- papier do pieczenia, papier woskowany oraz część papieru lakierowanego,
- pieluchy, podpaski, chusteczki i zużyte ręczniki papierowe,
- kartony po napojach, które są opakowaniami wielomateriałowymi.
Tłuszcz i wilgoć utrudniają oddzielenie włókien celulozowych. Z kolei plastik, aluminium, kleje i warstwy barierowe wymagają dodatkowego oczyszczania albo całkowicie wykluczają materiał z danego strumienia recyklingu. Lokalne zasady mogą różnić się szczegółami, dlatego w razie wątpliwości należy sprawdzić wytyczne gminy lub operatora systemu odpadów.
Jak przebiega recykling papieru w papierni?
Po odbiorze makulatura trafia do sortowni, a następnie – w zależności od jakości i rodzaju – do papierni. Tam papier zostaje zamieniony w zawiesinę włókien, oczyszczony i przygotowany do ponownego formowania. Poszczególne etapy wyglądają następująco:
- Sortowanie i prasowanie – pracownicy oraz urządzenia oddzielają papier od innych frakcji, usuwają odpady mokre i zabrudzone, a następnie dzielą surowiec według rodzaju i jakości. Papier jest prasowany w bele i transportowany do papierni.
- Rozwłóknianie – bele są rozcinane, a papier rozdrabniany i mieszany z wodą w rozwłókniaczu. W ten sposób włókna celulozowe oddzielają się od papierowego arkusza i tworzą masę włóknistą.
- Oczyszczanie – sita i hydrocyklony usuwają zszywki, piasek, taśmę klejącą, folię oraz inne zanieczyszczenia. Masa może być też dzielona według długości włókien, ponieważ włókna krótkie i długie mają inne zastosowanie.
- Odbarwianie – gdy z odzyskanej masy ma powstać jasny papier, usuwa się tusze, farby drukarskie i część klejów. W procesie flotacji pęcherzyki powietrza wynoszą te zanieczyszczenia na powierzchnię wraz z pianą.
- Bielenie – jeśli produkt ma być biały, do masy dodaje się środki chemiczne nadające jej jaśniejszą barwę. Ten etap nie zawsze jest potrzebny, ponieważ papier pakowy i tektura mogą zachować naturalny, szarawy lub brunatny kolor.
- Formowanie i suszenie – oczyszczona masa trafia na maszynę papierniczą. Woda jest odprowadzana, a włókna układają się w arkusz lub wstęgę, która następnie jest prasowana, suszona, nawijana albo cięta.
Nie każda partia makulatury przechodzi pełne odbarwianie i bielenie. Zakres obróbki zależy od tego, jaki produkt ma powstać. Produkcja szarej tektury lub papieru pakowego nie wymaga tak jasnej masy jak papier biurowy, gazetowy czy przeznaczony na książki.
Dlaczego recykling papieru jest ważny?
Wykorzystanie makulatury ogranicza zapotrzebowanie na świeże włókna celulozowe, a więc także na drewno, wodę i energię potrzebne do produkcji papieru pierwotnego. Z danych przytoczonych w materiałach branżowych wynika, że z 1 tony makulatury można odzyskać około 820 kg surowca, czyli ilość porównywaną z zasobem pozyskiwanym z około 14 drzew.
W tym samym zestawieniu wskazano również orientacyjne oszczędności związane z wykorzystaniem surowca wtórnego:
- około 74% mniej emisji zanieczyszczeń do powietrza,
- około 75% mniejsze zużycie energii,
- do 35% mniej ścieków przemysłowych,
- około 26,5 tys. litrów mniej zużytej wody,
- mniejsze zapotrzebowanie na przestrzeń składowiskową.
Warto traktować te wartości jako dane orientacyjne, ponieważ wynik zależy od rodzaju papieru, technologii papierni, jakości makulatury i produktu końcowego. Recykling nie eliminuje zużycia energii ani wody, lecz zwykle pozwala ograniczyć je w porównaniu z produkcją papieru wyłącznie z włókien pierwotnych.
Włókna celulozowe nie są niezniszczalne. Przy każdym kolejnym przetworzeniu skracają się i tracą część swoich właściwości. Dlatego papier można poddać recyklingowi do około 7 razy. Po tym czasie włókna są zbyt krótkie, by ponownie utworzyć trwały papier, a część materiału musi zostać uzupełniona włóknem pierwotnym lub przeznaczona do innego zagospodarowania.
Co powstaje z makulatury?
Z odzyskanych włókien produkuje się między innymi papier pakowy, tekturę falistą, pudełka, koperty, zeszyty, gazety i papierowe torby. Makulatura może także służyć do wytwarzania wytłoczek na jajka, papierowych tub oraz materiałów izolacyjnych stosowanych w budownictwie.
Recyklingowane włókna wykorzystuje się również w produktach higienicznych, takich jak papier toaletowy i ręczniki papierowe. Nie każdy papier z recyklingu może jednak mieć bezpośredni kontakt z żywnością. W takim zastosowaniu potrzebne są wymagania dotyczące bezpieczeństwa materiału oraz odpowiednia technologia produkcji.
Recykling papieru zaczyna się od jakości surowca
Segregacja domowa wpływa na cały późniejszy proces. Czysty i suchy papier może zostać posortowany, rozwłókniony i przetworzony na nowy produkt. Tłusty, mokry albo wielomateriałowy odpad zwiększa koszty oczyszczania, a czasem powoduje odrzucenie całej partii. Dlatego przed wrzuceniem opakowania do niebieskiego pojemnika trzeba sprawdzić nie tylko, czy wygląda jak papier, lecz także czy nie zawiera folii, aluminium, powłoki barierowej lub resztek jedzenia.
Recykling papieru nie polega na zniknięciu odpadu, lecz na odzyskaniu wartościowego surowca w wieloetapowym procesie przemysłowym. Jego pierwszym ogniwem pozostaje świadoma segregacja w domu, biurze i sklepie.
