Recykling butelek PET pozwala przekształcić zużyte opakowanie w surowiec do produkcji kolejnej butelki. Ten obieg „bottle-to-bottle” ogranicza zużycie ropy i może zmniejszyć emisję CO₂ nawet o około 90% w porównaniu z produkcją PET z surowca pierwotnego. Cały proces zaczyna się jednak od prawidłowej segregacji w domu.
PET, czyli politereftalan etylenu, jest lekkim i wytrzymałym tworzywem wykorzystywanym przede wszystkim do produkcji opakowań na napoje. Zamiast traktować zużytą butelkę jako odpad, można odzyskać z niej wartościowy materiał. W gospodarce obiegu zamkniętego butelka trafia do zbiórki, sortowni i zakładu recyklingu, a następnie wraca na rynek jako rPET, czyli recyklat PET.
Najbardziej pożądanym kierunkiem jest właśnie „bottle-to-bottle”. Oznacza on wykorzystanie regranulatu do produkcji nowych preform i butelek, a nie tylko do wytwarzania tekstyliów lub innych produktów, po których surowiec jest trudniej ponownie odzyskać.
Jak przygotować butelkę PET do recyklingu?
Jakość surowca wejściowego zależy nie tylko od maszyn w sortowni. Znaczenie ma także to, co dzieje się z opakowaniem przed wyrzuceniem. Butelkę należy umieścić w pojemniku przeznaczonym na metale i tworzywa sztuczne, zgodnie z lokalnymi zasadami segregacji. Przedtem przygotuj ją w następujący sposób:
- Opróżnij butelkę – usuń resztki napoju i nie wrzucaj opakowania z płynem.
- Zgnieć opakowanie – zmniejszysz jego objętość, dzięki czemu w pojemniku i transporcie zmieści się więcej surowca.
- Zostaw nakrętkę zgodnie z zasadami zbiórki – w wielu systemach można pozostawić ją na butelce, a jej osobne zbieranie ma sens tylko wtedy, gdy wynika z lokalnych lub charytatywnych zasad.
- Nie wkładaj do butelki innych odpadów – obce materiały utrudniają sortowanie i mogą obniżyć jakość recyklatu.
Nakrętki są zwykle wykonane z innego tworzywa niż butelka, najczęściej z polipropylenu lub polietylenu. W zakładzie mogą zostać oddzielone podczas mycia i separacji flotacyjnej. Najważniejsze jest więc, aby nie wyrzucać ich luzem poza systemem zbiórki i stosować się do instrukcji obowiązujących w danej gminie.
Jak przebiega recykling butelek PET?
Do zakładu recyklingu trafiają najczęściej sprasowane bele butelek. Przed uruchomieniem linii sprawdza się ich zawartość, ponieważ pojedyncze duże odpady lub opakowania wykonane z innych materiałów mogą zakłócić pracę urządzeń. Następnie butelki przechodzą kolejne etapy technologiczne:
- Sortowanie – bele są rozluźniane, a butelki przechodzą przez sortowanie ręczne, optyczne i balistyczne. Separator balistyczny rozdziela frakcje według kształtu i zachowania materiału podczas podrzucania. Detektory rozpoznają rodzaj tworzywa oraz kolor. Usuwane są także etykiety, metale i opakowania po środkach chemicznych, które nie powinny trafić do strumienia przeznaczonego na opakowania spożywcze.
- Mielenie – wybrane butelki trafiają do młyna i są cięte na małe fragmenty nazywane płatkami PET. Rozdrobnienie zwiększa powierzchnię kontaktu z wodą i ułatwia usunięcie zabrudzeń.
- Mycie i separacja – płatki są myte, często w podwyższonej temperaturze, aby usunąć pozostałości napojów, kleju i etykiet. Separacja flotacyjna wykorzystuje różnice gęstości. Czyste płatki PET oddziela się od lżejszych elementów, takich jak części nakrętek, oraz od innych polimerów. Po płukaniu materiał jest suszony.
- Ekstruzja i dekontaminacja – suche płatki są podgrzewane i uplastyczniane w wytłaczarce. Powstała masa przechodzi przez sito, a następnie jest cięta na granulki. W przypadku recyklatu przeznaczonego do kontaktu z żywnością stosuje się także dekontaminację, często połączoną z wtórną polikondensacją. Proces ten ogranicza obecność zanieczyszczeń i pomaga przywrócić właściwości materiału potrzebne do dalszej produkcji.
- Kontrola jakości – gotowy rPET bada się pod kątem między innymi lepkości, koloru, wilgotności i obecności zanieczyszczeń. W kontroli mogą być wykorzystywane badania chromatograficzne. Dopiero materiał spełniający wymagania może trafić do produkcji preform i opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Ważna jest różnica między płatkiem a regranulatem. Płatek jest rozdrobnionym i oczyszczonym fragmentem butelki, natomiast rPET to materiał poddany dalszej obróbce, w tym ekstruzji, granulacji i dekontaminacji. Nie każdy płatek może więc zostać bezpośrednio wykorzystany do produkcji nowej butelki.
Co dzieje się z butelką na poszczególnych etapach?
| Etap | Co się dzieje? | Cel |
|---|---|---|
| Zbiórka | Pusta butelka trafia do właściwego pojemnika lub systemu kaucyjnego. | Skierowanie opakowania do kontrolowanego strumienia odpadów. |
| Sortowanie | Butelki są rozdzielane według materiału, koloru i przeznaczenia. | Usunięcie zanieczyszczeń i przygotowanie jednorodnego surowca. |
| Mycie i mielenie | Opakowania są cięte na płatki, myte, płukane i suszone. | Oczyszczenie PET z kleju, etykiet i pozostałości produktu. |
| Ekstruzja i dekontaminacja | Płatki są topione, filtrowane, granulowane i poddawane oczyszczaniu. | Uzyskanie rPET o parametrach pozwalających na dalsze zastosowanie. |
| Produkcja | Regranulat jest formowany w preformy, a następnie rozdmuchiwany do kształtu butelki. | Powrót surowca do obiegu „bottle-to-bottle”. |
Dlaczego rPET ma znaczenie?
Regranulat zastępuje część surowca pierwotnego produkowanego z ropy naftowej. Dzięki temu nie trzeba pozyskiwać takiej ilości nowych zasobów, a proces wytwarzania materiału może wiązać się ze znacznie niższą emisją CO₂. W danych dotyczących zakładu PRT Radomsko wskazywana jest redukcja emisji na poziomie około 90%, jednak dokładny wynik zależy od technologii, źródła energii, transportu i granic przyjętych w analizie cyklu życia.
Do produkcji opakowań spożywczych potrzebny jest surowiec o kontrolowanym pochodzeniu i wysokiej czystości. W materiałach branżowych dotyczących rPET przeznaczonego do tego zastosowania wskazuje się, że zdecydowana większość wsadu powinna pochodzić z butelek po napojach. Pozostałe opakowania PET mogą mieć inne dodatki, barwniki lub historię użytkowania, dlatego ich udział i przydatność ocenia się w procesie sortowania oraz kontroli jakości.
Nie należy utożsamiać każdego recyklingu PET z obiegiem zamkniętym. Z płatków można produkować włókna do polarów, dywanów, wypełnień, taśm lub innych wyrobów. To nadal odzysk materiału, ale taki kierunek zwykle nie pozwala łatwo wrócić z gotowego produktu do butelki spożywczej. „Bottle-to-bottle” lepiej zachowuje wartość surowca i zamyka obieg opakowania.
Co powstaje z przetworzonego PET?
Wykorzystanie zależy od czystości płatków, poziomu dekontaminacji i wymagań dotyczących produktu końcowego. Z recyklatu PET mogą powstawać:
- Nowe butelki i preformy – w obiegu „bottle-to-bottle”, po spełnieniu wymagań dotyczących kontaktu z żywnością.
- Włókna tekstylne – między innymi do polarów, odzieży sportowej, dywanów i wypełnień.
- Produkty przemysłowe – takie jak taśmy, folie, elementy wyposażenia i wybrane komponenty techniczne.
- Materiały stosowane w budownictwie – na przykład włókna lub dodatki do wyrobów izolacyjnych.
Największą wartość zachowuje surowiec, który po odpowiednim oczyszczeniu może ponownie trafić do produkcji opakowań. Dlatego zgniatanie butelki, opróżnienie jej z płynu i wrzucenie do właściwego pojemnika nie są drobnymi czynnościami bez znaczenia. To pierwszy etap łańcucha, który decyduje o tym, czy później powstanie pełnowartościowy rPET, czy materiał o bardziej ograniczonym zastosowaniu.
